INTERVIEW MET REINT JAN RENES

ReintjanRenes-2ReintjanRenes-3ReintjanRenes-4ReintjanRenes-5ReintjanRenes-6

 

ReintjanRenes-1

Over de interviews

Verandering. Je kunt er een minder beladen woord aan geven: ontwikkeling, of groei. Maar zelf vind ik verandering precies de lading dekken. En uit ervaring – als coach, maar ook als mens – weet ik hoe complex verandering kan zijn (en hoe boeiend, ook.)

In een serie gesprekken bekijk ik het begrip vanuit verschillende invalshoeken. Ik spreek met mensen die al dan niet noodgedwongen een verandering hebben doorgemaakt, of die er een bijzondere mening over hebben. Het zijn mensen die ik bewonder, om de open blik die ze hebben en die ik dankbaar ben, omdat ze de tijd hebben genomen met mij te filosoferen.

 

‘Meteen in actie komen, dat werkt.’

Reint Jan Renes is van het type mooie man: zijn gezicht, zijn postuur, zijn kleding. Daarbij haalt hij me op van de parkeergarage (‘Hoe ging de reis?’) en het gesprek gaat meteen ergens over. Ik ken hem nog van een interview dat ik ooit met hem hield over happyexing, waar hij ook over mee kan praten. Maar vandaag interview ik hem in zijn hoedanigheid als sociaal psycholoog. Reint Jan is communicatiewetenschapper bij de Wageningen Universiteit en Lector aan de Hogeschool Utrecht.

‘Verandering,’ lacht hij, ‘Ik moet uitkijken dat het interessant voor je is wat ik vertel, want ik kan daar heel veel saaie theorie over kwijt.’
‘Kom maar op. Ik ben net terug van vakantie met een grote groep mensen, waaronder een stel jonge meiden van een jaar of 21; ik heb me nog nooit zo oud gevoeld. Als het gaat om verandering, is het vooral het uiterlijk dat me bezig houdt. En eigenlijk schaam ik me daar een beetje voor. Dus ik kan wel wat theorie en diepgang gebruiken,’ zeg ik.
Natuurlijk vraagt Reint Jan verbaasd of ik dan iets te klagen heb en natuurlijk heb ik dat op mijn 46e. We hebben het over het cliché van oudere mannen die op jonge vrouwen vallen.
‘Ik snap dat cliché niet,’ zegt hij, ‘je hebt fases in je leven en dit is er een. Ik zou niet met een jong meisje op stap willen. Wat deel je dan? Daarbij, naarmate je ouder wordt, wordt het niet slechter vind ik. Misschien komt het omdat ik me helemaal niet oud voel; ik werk met veel jonge mensen. En zolang zij me niet uitlachen om mijn nieuwe sneakers, heb ik niks te klagen.’

‘Hoe kijk jij met je onderzoeksgroep naar verandering?’ vraag ik.
‘In de oude manier van naar gedragsverandering kijken stond de intentie centraal. Maar in de hedendaagse sociale psychologie kijken we juist vooral naar: hoe kun je nú veranderen? Dat vind ik veel belangrijker en dat past bij mij. Ik houd ervan dat we tegenwoordig streven naar meteen in actie komen. Mensen houden zich op die manier bezig met wat te doen in plaats van wat te zeggen, zie je?’
‘Ja. Ik ben benieuwd hoe dat er in de praktijk uitziet. Stel, ik wil iets aan mezelf veranderen, hoe pak ik dat aan?’
Reint Jan: ’Breek het op in kleine stukjes. Je moet niet meteen naar het eindpunt willen. Het eindpunt is een onbekend fenomeen: je hebt nog niet helder hoe het eruit ziet, wat er helemaal goed is. Dus het heeft eigenlijk ook geen zin om je daarop te focussen.’
‘Kun je een voorbeeld noemen?’
‘Ja, de zwarte-pietendiscussie. Daarin is geen pasklaar antwoord. Ruimte gaat ontstaan door open gesprekken te voeren met iedereen die er een rol in speelt. Je verkent met andere woorden het terrein, zonder meteen naar het eindpunt te willen. Je moet het niet meteen willen oplossen, want de ander staat dat helemaal niet toe en zo ontstaan vruchteloze discussies.’

‘Maar eerder zei je dat je juist zo van de actie was toch, van het nu?’
‘Ja, de truc is dat je de intentie helder maakt en daar actie aan koppelt. De fase van verkennen moet niet al te lang duren, commissie zus en commissie zo, dat werkt niet: er moet meteen een relevante actie aan vast zitten. Actie kan ook zijn: een termijn stellen aan de huidige situatie. Dus stel, je wilt iets aan een relatie veranderen, je denkt misschien wel dat stoppen de beste optie is. Maar je weet het niet zeker en je ziet ook niet hoe nu verder. Dan kun je zeggen: ik ga tot december kijken hoe dit werkt. Het lijkt dan of je geen stappen zet. Maar door er bewust mee bezig te zijn en jezelf een termijn te stellen is de verandering tóch al in gang gezet.

‘Verandering is niet makkelijk. Wat ik wil, komt niet altijd overeen met wat ik doe. Men zet nog wel eens strategieën in om dat te rechtvaardigen. Dat noem je coping strategieën. Zij reduceren cognitieve dissonantie, die ontstaat als je iets doet wat niet overeenkomt met je overtuigingen en waarden. Of wanneer je merkt dat je overtuigingen hebt die elkaar bijten. Bijvoorbeeld: je bent een groot fan van Feyenoord, maar je vindt Frank de Boer best een aardige vent, ook al is hij trainer van Ajax. Of: je bent vegetariër, maar je eet wel twee keer per jaar een broodje hotdog, want – en dan komt er een reden die je zelf legitiem vindt. Dat is trivialiseren van je mening. Daar zet je een strategie in om goed te praten dat je eigenlijk iets doet wat niet past bij je intenties. Of je doet iets wat sociale validatie heet: ‘Mijn opa rookte ook en die is negentig geworden’. Zo gaat het ook in het zwarte-pietendebat. Een andere strategie is je bron omlaag halen: “Wie ben jij om dat te vinden?”
Pas als alle strategieën niet meer werken, dan is er geen uitweg meer en móet je dus wel veranderen. Als je dat niet doet, word je depressief.’

‘Dat is herkenbaar,’ antwoord ik. ‘Teveel snoepen, niet sporten, te laat naar bed, teveel drinken, al die dingen zijn al ter sprake gekomen tijdens de interviews. Sommigen zeggen: verander de context. Anderen zeggen: hou het in ieder geval drie weken vol op wilskracht.’
‘Meteen in actie komen zorgt ervoor dat je strategieën voor kunt zijn. Hou het hoofd stil en zet bovendien je ratio in om jezelf tegen je eigen strategieën te verdedigen: opa werd negentig, maar er zijn veel meer bewijzen dat roken slecht is voor mijn gezondheid.’ Dat geeft een gevoel van autonomie, van goed bezig zijn.’

‘Hoe kun je iemand anders helpen in zijn verandering?’ vraag ik aan Reint Jan.
‘Verdiep je in de ander en probeer alle kanten te begrijpen. Als je iemand probeert te dwingen tot het nemen van stappen, bereik je misschien wel het tegenovergestelde. Beter is de ander het gevoel van onvoorwaardelijkheid te geven. Geïnteresseerd te zijn in het proces en zo nu en dan te vragen naar hoe het ervoor staat. Echte aandacht voor de ander zorgt ervoor dat die zich veilig genoeg voelt om uit zijn comfortzone te stappen. En dat is een essentiële voorwaarde voor groei.

‘Je verdiepen in de ander speelt ook op grotere schaal,’ zegt Reint Jan. ‘Neem bijvoorbeeld het Ministerie van VWS, dat heeft geconstateerd dat het gebruik van drugs op festivals steeds normaler wordt, ook onder jongeren. Wij onderzoeken nu samen met VWS hoe we dat weer om kunnen draaien. Het VWS weet dankzij het Trimbos Instituut vrij precies wat er in de pillen zit, maar wat weten ze over de jongeren? Hebben ze zich daar genoeg in verdiept? Wat beweegt jongeren? Hoe reageren zij op verbieden? Er zijn allerlei voor en tegens denkbaar. Illegaal drugsgebruik is een groot risico als je drugs verbiedt. Maar aan de andere kant laat het drinkpatroon van jongeren ook iets heel anders zien. In Nederland is het omhoog brengen van de leeftijdgrens waarop je alcohol mag drinken, van zestien naar achttien, nog te recent ingevoerd om daar conclusies uit te trekken. Maar ervaring uit andere landen laat een heel positief effect zien: kinderen nemen hun eerste glas alcohol op latere leeftijd.
Kortom, ook hier zie je dat een einddoel stellen geen zin heeft. We nemen acties en gaan in gesprek met jongeren.’ Als moeder van twee pubers zou ik nog wel veel meer willen weten over het onderwerp. Maar helaas is het tijd om op te breken.

Ook nu brengt Reint Jan me terug naar de parkeergarage. Waar we net nog in de zon op het terras hebben gezeten, barst nu een helse bui los: niets is zo veranderlijk als het weer.

 

Hier lees je meer over Reint Jan en zijn onderzoek.

Klik op de foto’s om ze groot te zien

Vul onderaan op de pagina je e-mailadres in om op de hoogte te blijven van nieuwe posts

 

Leave a Comment